لحاظ گستردگى بصورت جداگانه تنظيم كرده است . قاضى سعيد گرچه در ميدانهاى ديگر علمي نيز آثاري پديد آورده است كه بخشي عظيم وارزشمند از آنها را در الأربعينيات لكشف القدسيات « 1 » يك‌جا گرد آورده است ، امّا مهمترين شاخصهء مجاهدات علمي أو را بايد در كوشش مستمر وى براي حل رموز أحاديث مشكل دانست ، وكتاب شرح الأربعين اولين اثر علمي أو در اين جهاد مقدس است . اين كتاب در واقع مجمل كتاب مفصل شرح توحيد صدوق اوست . نام اين كتاب بصورتهاى « الأربعون حديثا » ، « شرح أربعين » ، « أربعين قاضى سعيد » در كتب تراجم وفهرستهاى كتب خطى ، و « كتاب الأربعين » و « شرحي للأحاديث الأربعين » در ساير آثار خود أو وبخصوص در مجلدات سه‌گانهء شرح توحيد صدوق مكرر آمده است « 2 » وما به لحاظ اشتهار ونيز پيروى از چاپ أول ، « شرح الأربعين » را براي عنوان كتاب برگزيده‌ايم . قاضى سعيد چنانكه در مقدمه گفته است در سى سالگى « 3 » - يعنى در 1079 ق - به تصنيف اين كتاب پرداخته است . وچنانكه پس از اين بيان خواهد شد آن را بپايان نبرده است . در كتاب شرح الأربعين متأسفانه بيش از بيست وسه حديث شرح نشده است « 4 » . ابتدأ تصور مىكردم كه نسخهء كامل بدست نياورده‌ام « 5 » ، امّا پس از تحقيق فراوان معلوم گرديد كه قاضى سعيد گرچه در باب شرح أحاديث مشكل ، نخست به تصنيف اين كتاب پرداخته است امّا خود ، كار را تمام نكرده است وگاه‌گاه چيزى بر آن مىافزوده است واين نكته را بروشنى مىتوان از عبارات أو در جلد دوم شرح توحيد « 6 » كه به احتمال قوى بين سالهاى 1095 - 1096 ق . شروع به تأليف

--> ( 1 ) . مصحح با تصحيح « الأربعينيات لكشف القدسيات » كه مشتمل است بر 10 رساله از رسائل أو ، از روى نسخه أصل بخط خود قاضى سعيد ، در حال آماده‌سازى اين اثر قيّم براي انتشار است واميد است - إن شاء الله - بزودى در اختيار أهل فضل قرار گيرد . ( 2 ) . ج 1 ، ص 24 و 47 وج 2 ص 518 : « كتابنا الأربعين » ؛ ج 2 ، ص 648 : « شرحي للأحاديث الأربعين » ؛ ج 3 ، ص 345 و 363 و 364 و 584 و 611 و 632 : « كتاب الأربعين » . ( 3 ) . « وذلك حين ما مضى من عمري الثلاثون » . ( 4 ) . واين‌كه مرحوم سيد محمد مشكاة در مقدمه « كليد بشت » ، ص 15 مقدمهء مصحح ، آن را مشتمل بر 26 تا 27 حديث دانسته‌اند سهوى است از آن مرحوم واحتمالا اين سهو از اينجا ناشى شده است كه ايشان آخر نسخ را ديده‌اند كه همين اعداد در آنها ذكر شده است در حالىكه در تمام نسخ أحاديث 19 - تا 22 افتاده ومجددا از شمارهء 23 شروع ودر 27 خاتمه يافته است . ( 5 ) . چنانكه ناشر نخستين كتاب نيز در 1315 ش . چنين مىپنداشته است . ( 6 ) . ج 2 ، ص 648 .